Özellikle siyasi anlamda Türkiye’yle çok hassas ilişkileri bulunan Yunanistan’da uzun süren ihmalin ardından restore edilen Osmanlı eserlerinin tanıtıldığı ilk resmi kılavuz kitap piyasaya çıktı.

1830 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması’yla Osmanlı’dan ayrılıp resmen bağımsızlığını ilan eden Batı komşumuz Yunanistan’da Osmanlı’nın bıraktığı tarihi eserler, uzun yıllar süren ihmalin ardından son yıllarda görülen bir canlanmayla restore edilmeye başlandı. Bugün ise, Avrupa Birliği’nin kültürü koruma programı fonuyla bu restore edilen tarihi eserleri kapsayan ilk resmi kılavuz kitap basıldı. Birçok uzman, akademisyen ve rehberin hazırlanmasına katıldığı, büyük teknik ve bilimsel çabanın harcandığı bu kılavuz kitapta yapılan onarımlara özellikle dikkat çekildi.

Yunan Kültür Bakanlığı, Yunanistan’da restore edilen Osmanlı eserleri hakkında rehber bir kitap yayınladı. Bu kılavuz, Yunanca ilk resmi rehber kitap olma özelliği taşıyor.

Avrupa Birliği bu projeyi finanse etti. Kitapta belgelerle tanıtılan eserlerin tarihi, 500 yıl öncesine kadar gidiyor.

Büyük boyutlu, Avrupa Birliği’nden alınan fonla hazırlanan 495 sayfalık kitap, Yunanistan’da restorasyonu tamamlanan 191 Osmanlı eserini kapsıyor. Bu eserlerin arasında; camiler, okullar, saraylar kaleler, hamamlar, idari ve askeri binalar, sulama suyu şebekeleri, köprüler, ticari çarşılar, depolar, hayır kurumları, kuleler vs. yer alıyor.

Kılavuzdan Sorumlu Akademisyen İoana Makri, bu fikrin aslında yıllardır varolduğunu ancak sonunda uygulamanın, Avrupa Birliği’nin kültürel programı destekleme fonu ile gerçekleştiğini söyledi. Ardından kılavuzun hazırlanmasına Kültür Bakanlığı’ndan ve Bizans-Osmanlı eserlerinin incelenmesi bölümü bulunan Girit Üniversitesi’nden uzmanların, akademisyenlerin, rehberlerin katıldıklarını ekledi.

Makri, okuyucunun ilk defa bir kılavuzda tüm eserleri bir arada görebildiğini açıklayarak, kitabın bu eserlerin gösterilmesini ve üzerlerinde yapılan onarımlara dikkatin çekilmesini hedeflediğine işaret etti. Bu kılavuz kitap, uzmanlara ve diğerlerine eserlere daha kolay ulaşabilme imkânı sağlayacak.

Makri, kalan diğer Osmanlı eserlerini içeren başka bir kılavuzun da yolda olduğunu belirtti. Ancak böyle bir projenin hükümet ve Avrupa programları tarafından finanse edilmeye mahkum olduğuna dikkat çekti.

Birçok Eser Tahrip Edildi

Diğer yandan Yunanistan’da Osmanlı eserleri alanında doktora öğrencisi olan Fayoum’daki eserler fakültesinde yardımcı öğretmen Ahmet Emin, bu kitabın Yunanistan’daki Osmanlı eserlerini kapsayan ilk resmi belge niteliği taşıdığını, büyük ölçüde bilimsel ve teknik çaba harcanarak hazırlandığını söyledi. Emin, bu kılavuzun, Yunanistan’daki tüm Osmanlı eserlerini değil aksine çoğu kısmı kalanları, en meşhurları ve korunanları kapsadığını belirtti.

Yunanistan’daki Osmanlı eserleri, 20.yüzyıl boyunca ihmal ya da siyasi, tarihi nedenlerle değişim yüzünden çok çekti. Yunan tarihine bakıldığında, bazı evrelerde savaşlar sırasında bu eserlerin yıkıldığını ya da şehir planlamaları değişiklikleri, sokak inşaatları sırasında yok olduğunu, eserin genel çehresinin, görevinin ve rolünün değişmesi sonunda tamamen farklı bir hal aldığını görmek zor değil.

Rakamlarla Osmanlı Eserleri

Emin, meşhur Gezgin Evliya Çelebi’nin 17.yüzyılın sonlarında Yunanistan’a yaptığı geziye ve yıllık raporlara istinaden Yunanistan’da eskiden 361 cami, 499 mescid (küçük cami), 100’ün üzerinde büyükler için okul, 115 küçükler için okul (ilkokul), 45 fakirleri ücretsiz aşevi, 69 kabir (itibar gören ve dini şahıslara ait), 93 hamam bulunduğunu açıkladı.

Ayrıca ticari merkezlere ve kumaş tekstiline has 7 kompleks, 177 han (kafileler ve tüccarlar için şehirler arasında kurulmuş ticari tesisler), dervişler ve sufiler için 17 tekke, yayalar için 1000’den fazla çeşme, 3 ticari tesis, 2 askeri kışla, bir hastane, 44 çocukların eğitimi için mekteb, yayalara 113 su yolu, 20 köprü ve 5 saat kulesi bulunuyor.

Ahmet Emin, şu anda Yunanistan’da bu eserlerden en iyi ihtimalle, en fazla %10’unun kaldığını belirterek eserleri ülkede tüm açıklığıyla hala görülen 500 yıllık bu kültür için bağımsız akademik bir bölümün açılmasının zorunlu olduğunu vurguladı.

14. yüzyılda Padişah 1. Murat’ın Balkanları fethi esnasında Osmanlılar’a katılan Yunanistan 1830 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması’yla Osmanlı’dan ayrılıp resmen bağımsızlığını ilan etti. 1981 yılından beri ise Avrupa Birliği üyesidir.